BolsoPopulares

Dat er bezorgdheid bestaat omtrent de aangekondigde manifestaties van volgende week, dinsdag 7 september, is duidelijk. Het volstaat om de kranten te openen om te worden geconfronteerd met titels als “De dreigingen van Bolsonaro voor 7 september moeten ernstig genomen worden“, “De actie van 7 september op de Avenida Paulista (São Paulo) kan rekenen op meer dan 100 karavanen (met bussen) uit het binnenland“, “Vrezend voor agressies overwegen senatoren van de CPIPandemia om geen verhoren af te nemen in de week van 7 september” en “Wat er op 7 september te zien zal zijn, is een verdeeld land, doorgescheurd in het midden“.

Lewandowski waarschuwt

Lewandowski

Minister Ricardo Lewandowski (STF) schreef een artikel voor de krant Folha de São Paulo waarin hij in 10 paragrafen een les geeft in geschiedenis en uitlegt aan de president – uiteraard niet direct – wat er met hem gaat gebeuren indien zijn herhaaldelijke bedreigingen met een staatsgreep zich concretiseren, volgende week of volgend jaar bij de verkiezingen.

Voor een beter begrip

De protesten om president Bolsonaro en zijn autoritaire ideeën te steunen, werden gepland op 7 september, de dag dat de onafhankelijkheid van Brazilië herdacht wordt, de nationale feestdag. Ze zullen voornamelijk plaatsvinden op de “Esplanada dos Ministérios” in de hoofdstad Brasília, en op de Avenida Paulista in São Paulo. Bolsonaro beloofde dat hij op beide manifestaties aanwezig zal zijn, en er een toespraak zal houden.

Zoals hijzelf eerder al zei: hij zou wensen dat de protesten een “foto” zouden tonen van hem, samen met vele duizenden manifestanten, die duidelijk maakt aan de rest van de wereld wat zij willen, dit te midden van een sanitaire-, economische- en sociale crisis.

De president is volkomen geïsoleerd, verliest steun bij de politiekers en de zakenwereld. Daarnaast groeit de afstand tussen hem en zijn grootste rivaal Lula (PT) voortdurend in de peilingen over de verkiezingen van volgend jaar. In simulaties voor de 2de kiesronde zou hij het bijvoorbeeld ook niet halen tegen Ciro Gomes (PDT) en João Doria (PSDB).

Wat is het doel van de acties?

De protesten, gepland op de nationale feestdag, zijn nog maar eens een stap in de escalatie van de institutionele crisis – gevoed door Bolsonaro -, en willen een signaal uitsturen van de kracht van de Braziliaanse leider, te midden van tekenen die wijzen op een poging tot scheuring van de drie machten.

In de voorbije weken provoceerde de president een institutionele crisis door te blijven dreigen dat de verkiezingen van volgend jaar niet zouden plaatsvinden als er geen gedrukte stembiljetten komen, een wetsvoorstel dat het niet haalde in de Kamer van volksvertegenwoordigers.

BarrosoMoraesMinisters Luís Roberto Barrosa (l) en Alexandre de Moraes (r).

De spanning verhoogde toen Bolsonaro aankondigde dat hij een impeachmentverzoek zou indienen tegen ministers Alexandre de Moraes en Luís Roberto Barroso van het hooggerechtshof STF (Supremo Tribunal Federal). Barroso is tevens de voorzitter van het kiestribunaal TSE. Het verzoek tegen Moraes werd ingediend bij de Senaat, dat van Barroso (nog) niet. Tegelijkertijd legde de president verklaringen af, de mogelijkheid van een scheuring tussen de machten suggererend, en dat het niet uitgesloten was dat hij buiten de vier lijnen van de grondwet” zou ageren: “We hebben een president die geen scheuringen wenst te veroorzaken, maar aan alles is een limiet. Wij kunnen hier niet meer mee leven”, zo zei hij vorige zaterdag tijdens een evangelisch evenement in de stad Goiânia.

Wat zijn de eisen?

De gebruikelijke leuzen zullen deze keer bestaan uit anticonstitutionele en autoritaire slogans in termen die een democratisch laagje vernis leggen op de manifestaties. Alles wijst erop dat de acties gecoördineerd worden door mensen die het doelwit vormden van onderzoeken door het STF en andere organen, maar ditmaal omgekeerd waarbij de bolsonaristen externe vijanden zoeken zoals het STF, het TSE, de pers en de oppositie in het algemeen, als figuren die de democratische spelregels overschrijden, in naam van een vervolging van de president.

Bolsonaro paste die tactiek zelf al toe in de voorbije dagen. Op 24 augustus zei hij dat het TSE “de koord brak” door te bepalen dat bedrijven die de sociale media runnen, geen betalingen meer mochten doen aan de administrators van de pagina’s die het onderwerp werden van een onderzoek omwille van het verspreiden van fake news.

BolsoVio

Het impeachmentverzoek tegen Alexandre de Moraes deed hij af als “handelen binnen de vier lijnen van de grondwet”. Het verzoek werd 5 dagen na het indienen al afgewezen door Senaatsvoorzitter Rodrigo Pacheco, met als uitleg een gebrek aan wettelijke basis.

De oproep om te manifesteren volgt het dubieus recept om te flirten met een staatsgreep, tegelijkertijd de noodzaak om de democratie te verdedigen door links Brazilië en het hooggerechtshof als autoritair te bestempelen.

Is er kans op geweld?

Dat valt moeilijk te voorspellen, maar de belangrijkste woordvoerders van de protesten roepen op om de manifestaties vredig te laten verlopen.

In Brasília bestaat er bezorgdheid omtrent de “Praça dos Três Poderes” (plein van de drie machten) waar de gebouwen liggen van het parlement en het STF die eerder al het mikpunt waren van bedreigingen door bolsonaristen. Dat plein bevindt zich aan het einde van de Esplanada dos Ministérios waar de manifestatie zal plaatsvinden in de voormiddag van 7 september, met aanwezigheid van Bolsonaro.

Vorige week eisten het parlement en het STF een versterking van het veiligheidsschema aan de regering van het federaal district. Het parlement wenst dat het protocol PRTI (Protocolo de Reação Tática Integrada) wordt toegepast, gebruikt tijdens grote manifestaties, zoals tijdens de inauguratie van een nieuwe president. De bezorgdheid draait er vooral om dat er veel mensen verwacht worden en dat er deze keer een infiltratie zal zijn van leden van de militaire politie.

In São Paulo besliste een rechter dat de oppositie eveneens mag protesteren op dezelfde dag, maar wel op een andere locatie (Vale do Anhangabaú, in het centrum), hiermee ingaande tegen het besluit van gouverneur João Doria die enkel de manifestatie van de bolsonaristen toeliet, op de Avenida Paulista.

Ondanks de afstand tussen beide locaties, zijn conflicten niet uitgesloten tussen beide groepen, bijvoorbeeld in metrostations en ontmoetingsplaatsen als pleinen. Het scenario doet de rode lamp flikkeren bij het commando van de politie en de organisatoren.

Wat zal de houding zijn van de militaire politie tijdens de acties?

Leden van de militaire politie uit het ganse land zullen deelnemen aan de acties, maar de associaties in diverse deelstaten zeggen dat er geen gevaar bestaat op een institutionele scheuring. Ondanks de meningsverschillen tussen gouverneurs en veiligheidstroepen, verdedigen dergelijke entiteiten de aanwezigheid van hun leden, maar dan op individuele basis. Volgens hen is de temperatuur laag bij de troepen omdat de agenten beseffen dat ze gestraft zullen worden indien ze de lijn overschrijden. De echte bezorgdheid van de manschappen bestaat eerder uit hun salaris en werkomstandigheden, zo menen ze.

Wat zijn de mogelijke gevolgen van de acties?

Leiders van diverse politieke partijen vrezen dat de manifestaties de autoritaire houding van Bolsonaro zal versterken. In presidentiële kringen denkt men dat de uitspraken van de president, die meestal geïmproviseerd zijn, deze keer zullen opgewarmd worden door de massa in de straten. Vandaar dat men hem probeert te overtuigen om enigszins gematigd tewerk te gaan. De graad van deelname aan de manifestaties is alleszins een test om de kracht van de president te meten.

Parlementairen, zelfs zij die de president steunen, denken dat de acties, indien groot genoeg van omvang, de president zullen aanmoedigen om zijn aanvallen tegen de instituten in het algemeen, en tegen het STF in het bijzonder, te verhogen, inclusief doen terugkeren naar zijn eis tot de invoer van gedrukte stembiljetten.

Elementen die wijzen op de wens tot een staatsgreep

Het is niet van vandaag dat de president flirt met een staatsgreep, of uitspraken doet tegen de democratie. Als president bleef hij dat doen: “Sommigen denken dat ik alles kan. Mocht het van mij afhangen, dan leefden we niet in dit regime. Ondanks dit alles vertegenwoordig ik de democratie in Brazilië”, zo zei hij eerder dit jaar tijdens een evenement bij de strijdkrachten. Vorig jaar nam hijzelf deel aan manifestaties waar een militaire tussenkomst verdedigd werd. In het verleden, tijdens een interview in 1999 toen hij nog volksvertegenwoordiger was, zei hij uitdrukkelijk dat hij het parlement zou sluiten indien hij ooit president werd.

Langs de ene kant bestaat er onzekerheid of hij over voldoende steun kan beschikken om aan de macht te blijven zonder de nodige wettelijke steun. Anderzijds wordt het alsmaar duidelijker dat velen het er bijna unaniem over eens zijn dat het risico ernstig moet genomen worden, het risico dat hij echt zijn retoriek wijzigt en een ongewenst scenario veroorzaakt.

BolsoSoldados

De president gebruikt en misbruikt zijn woorden over een mogelijke afwijking van de democratie als een levend spook, en vertoont zichzelf graag omringd door militairen. De realiteit is echter veel complexer.

Er bestaan geen duidelijke aanwijzingen voor een klassieke staatsgreep, door de duidelijke aflijning tussen de drie gewapende machten en een betekenend deel van de burgerlijke maatschappij, noch door Bolsonaro af te zetten, noch door hem te transformeren tot een dictator. Het is duidelijk dat dit niet gewenst wordt door de elite, door de bevolking en ook nergens in het buitenland.

Maar Bolsonaro droomt er wel van. Een schets van een mogelijke scheuring werd eerder al getekend door zijn idool Donald Trump die een horde aanhangers wist aan te moedigen om het congres binnen te dringen, in een poging om de verkiezing van zijn rivaal Joe Biden onderuit te halen.

BTrump

Het ganse verhaal om te beweren dat verkiezingen zonder gedrukte stembiljetten betekent dat er fraude in het spel is, is enkel een voorbereiding om de straten op stelten te zetten indien Bolsonaro onderuit gaat en de verkiezingen van 2022 verliest. Dit zou leiden tot impasses, zoals het afkondigen van het gebruik van federaal geweld of zelfs een staat van verdediging op sommige plaatsen. Er bestaan twijfels of Bolsonaro zou ingaan op hulpverzoeken van bijvoorbeeld tegenwerkende gouverneurs, wat zou leiden tot de crisis voor de rechterlijke macht.

Commandanten zijn unaniem en zeggen dat er geen ruimte is voor een staatsgreep, maar het is een feit dat er tot nog toe geen enkele reële test plaatsvond om die thesis te bevestigen.

De autoriteiten staan voor een uitdaging en moeten een evenwicht zoeken tussen straffen voor hen die de grondwet aanvallen op 7 september, en het recht op vrije meningsuiting, zoals voorzien in die grondwet.

Het openbaar ministerie van São Paulo kondigde aan dat protesten met een antidemocratische toon moeten bestraft worden, iets waar specialisten in vrije meningsuiting niet mee akkoord gaan. Langs de andere kant is de militaire politie, die de acties moet begeleiden en onder grote spanning staat, verantwoordelijk voor het identificeren van misbruiken en zal moeten ingrijpen indien nodig. Velen onder hen die niet van dienst zijn, zullen zelf deelnemen aan de acties. Bovendien bestaat er veel sympathie bij een deel van de agenten voor het bolsonarisme.

Waarom valt de president het hoogste gerechtshof aan?

Bij het STF lopen momenteel vijf onderzoeken die mikken op Bolsonaro, zijn zonen of zijn aanhangers, op crimineel vlak. Bij het kieshof TSE lopen er twee onderzoeken tegen de president.

Ondanks dat deze onderzoeken al meer dan een jaar lopen, werden ze gestimuleerd in de voorbije weken door de aanvallen van Bolsonaro op twee ministers van het hof, en door een reeks beschuldigingen van fraude bij de verkiezingen zonder daarvoor enig bewijs aan te voeren.

In het meest recente onderzoek, bepaald door minister Alexandre de Moraes, wordt nagegaan of de president verzegelde informatie liet uitlekken van de federale politie met betrekking tot een veronderstelde invasie van een hacker in het elektronische systeem van het kiestribunaal in 2018. Het was ook Moraes die een heropening beveelde van het onderzoek tegen Bolsonaro voor zijn vermeende tussenkomst bij het commando van de federale politie, een onderzoek dat al een jaar stil ligt.

Wie zit er achter de acties?

Een groot deel van de rechtse coalitie die erin slaagde om Bolsonaro te laten winnen in 2018, ondanks de fragmentatie van de groepen deelnemers.

Die groepen bestaan uit evangelische aanhangers, landbouwers, politieagenten, militairen, vrachtwagenbestuurders, monarchisten en activisten in het algemeen die willen dat Bolsonaro volgend jaar opnieuw verkozen wordt, en een afkeer hebben van links, vooral dan van Lula en de arbeiderspartij PT.

De acties zullen niet alleen in Brasília en São Paulo gevoerd worden, maar in alle hoofdsteden, ook in de belangrijkste steden in het binnenland. De grootste concentratie wordt echter verwacht in São Paulo en in Brasília, beiden met aanwezigheid van Bolsonaro.

NasRuas

Ondanks de afwezigheid van een echte organiserende koepel, wordt de beweging Nas Ruas van volksvertegenwoordigster Carla Zambelli, beschouwd als de top van de manifestatie. Een van hun motto’s luidt “Voor een nieuwe onafhankelijkheid”, dit om de “vaderlandsliefde” van de deelnemers te stimuleren.

BolsoUberlandiaBolsonaro maakt een ritje te paard in Uberlândia

Bij een bezoek aan Uberlândia (Minas Gerais) gaf Bolsonaro gisteren opnieuw een toespraak, deze keer zonder het STF aan te vallen. Hij zei wel dit: “Het leven bestaat uit uitdagingen. Zonder dat is het leven niet opwindend. Kansen duiken op. Nooit eerder was een kans zo belangrijk voor de Braziliaanse bevolking, en zal ook nooit zo belangrijk zijn als die van 7 september”. Hij voegde er evenwel niet aan toe waaruit die kans op de nationale feestdag dan wel precies bestaat.

Bron

Foto's: Alan Santos - Marcos Corrêa/PR - Carlos Humberto - Fellipe Sampaio - Nelson Jr./SCO/STF - Facebook Nas Ruas