500000BW

De teller van het aantal doden in Brazilië, veroorzaakt door het coronavirus, stond vrijdagavond op 498.621. Het dagelijkse gemiddelde bedraagt 2.039. Het is dus zo goed als zeker dat dit weekend de drempel van een half miljoen slachtoffers overschreden wordt. Brazilië wordt enkel overtroffen door de Verenigde Staten waar er 600.000 mensen overleden na een besmetting, maar met een groot verschil: de cijfers gaan daar in een dalende lijn, dankzij een intense vaccinatie van de bevolking waarbij 43,7% reeds tweemaal in de arm geprikt werd. In Brazilië noteerde men 11,41% op vrijdagavond 18 juni. Het lijdt geen twijfel dat de traagheid van de vaccinatie en het niet houden van sociale afstand, flink bijdroegen aan de verschrikkelijke cijfers.

FBolsonaro

Niettegenstaande (of dankzij) deze bittere waarheid trekken de Brazilianen vandaag weer massaal de straat op in 400 steden. Zaterdag 19 juni werd door de oppositie uitgeroepen als de tweede dag van protesten tegen de regering Bolsonaro (de eerste was op zaterdag 29 mei). Ex-president en leider van de arbeiderspartij Lula riep mede op om te gaan betogen, maar zegt dat hijzelf twijfelt aan een deelname omdat hij niet wil dat het volk de indruk krijgt dat hij de protesten naar zich toetrekt terwijl het uiteindelijke doel erin bestaat om de regering Bolsonaro omver te werpen. Naar verwachting zal er ook geprotesteerd worden met eisen voor een snellere vaccinatie, de terugkeer van een nooduitkering van R$ 600, naast kritiek op de prijsverhogingen van levensmiddelen en tegen de privatisering van het staatsbedrijf Eletrobras.

Eletrobras

Welles nietes

De presidentiële “motosseata” van vorige zaterdag liep uit op een welles-nietes discussie tussen bolsonaristas en de oppositie/tegenstanders van Bolsonaro, via de sociale media. De aanhangers van de president hadden het over 1,3 miljoen deelnemers; volgens sommige tegenstanders waren het er hooguit 300. Beide versies zitten er totaal naast en hangen louter af van de politieke visie van degene die de uitspraken doet. Bolsonaristas gingen zover om te stellen dat er een record werd verbroken, vakkundig geregistreerd door het Guinness Book of Records. Wishfull thinking…

Motosseata

De ‘pedágio’ (tolstation) op de bekende weg Bandeirantes, waar Bolsonaro en zijn club motorrijders passeerden, registreerde een totaal van 6.661 moto’s. Een vergissing was uitgesloten: de weg was afgesloten voor het gewone verkeer. De 6.661 moto’s werden geregistreerd tussen 11h08 en 12h31, inclusief motorrijders die niet deelnamen aan de karavaan maar het ongeluk hadden om er tussen te sukkelen.

BolsoZambelli

Het was volksvertegenwoordigster Carla Zambelli (foto), een hardleerse bolsonarista, die uitpakte met het cijfer van 1.324.523 motorrijders. Hoe zij tot dit resultaat kwam, is niet bekend.

PolarisatieBrazilië is meer dan ooit verdeeld en gaat tegenwoordig haast beurtelings en massaal de straat op, precies wat het coronavirus leuk vindt.

President Bolsonaro kondigde inmiddels wel een nieuw uitstapje aan met de moto, meer bepaald op zaterdag 26 juni, in Chapeco – Santa Catarina. Dat ‘município’ (gemeente) wordt vaak aangehaald door bolsonaristas als referentie voor een ‘vroegtijdige behandeling’ van infecties met covid-19, t.t.z. met gebruik van ineffectieve geneesmiddelen zoals chloroquine. Momenteel registreert men in Chapeco een bezetting van 95% van de beschikbare IC-bedden.

De onderzoekscommissie

Deze week stond een ondervraging van ex-gouverneur Wilson Witzel (RJ) en zakenman Carlos Wizard op het programma van de parlementaire onderzoekscommissie die de loep legt op het beleid van de overheid inzake de strijd tegen de pandemie. Witzel kwam woensdag aan de beurt. Het bleek al gauw dat de bolsonaristische senatoren hun eigen ruiten ingooiden. Witzel maakte van zijn ondervraging een felle campagne voor zichzelf (hij werd afgezet als gouverneur omdat hij verdacht wordt van corruptie) waarbij hij de federale regering onder leiding van Bolsonaro ervan beschuldigde om de deelstaatregeringen aan hun eigen lot over te laten, en om de sanitaire crisis te politiseren.

WilsonFlavioWitzel (links) tegen Flávio Bolsonaro (rechts): “Als u wat meer opvoeding genoot en minder verwend was, dan zou u meer respect opbrengen”.

Hij zei ook dat de milities van Rio de Janeiro verantwoordelijk waren voor de “maffia van de gezondheidszorg”. De sessie werd gekenmerkt door een bekgevecht tussen Witzel en zoon Flávio Bolsonaro die, hoewel hij geen lid is van de onderzoekscommissie, regelmatig een rel komt schoppen tijdens de zittingen. Witzel verliet voortijdig de zitting, ondersteund door de habeas corpus die hem toegekend werd door het hooggerechtshof, net toen de schoktroepen van Bolsonaren hem begonnen te ondervragen.

De tovenaar

Naar verwachting zal het paspoort van zekenman Carlos Wizard (foto hieronder) in beslag worden genomen door de federale politie, zodra hij weer voet zet op Braziliaanse bodem, dit op verzoek van CPIPandemia voorzitter Omar Aziz nadat Wizard zijn kat stuurde naar de geplande ondervraging.

Wizard

Carlos ‘Wizard’ Martins (64) is de oprichter van Wizard, de grootste keten van privé scholen waar het Engels en andere talen worden onderwezen. Die keten werd inmiddels verkocht aan het Britse Pearson, voor R$ 2 miljard. Carlos vroeg vooraf om de ondervraging virtueel te laten verlopen, maar dat werd geweigerd door de voorzitter. De zakenman zit op dit moment in de Verenigde Staten. Omar Aziz kondigde aan dat Wizard door een deurwaarder zal opgehaald worden om te komen getuigen. Wizard wordt ervan verdacht om deel uit te maken van het parallelle kabinet dat president Bolsonaro adviseerde om chloroquine en andere ineffectieve medicijnen in te zetten in de strijd tegen covid-19.

Moro terug in het spel?

Het is niet van vandaag dat een groep ondernemers, parlementairen en bewonderaars van het Lava Jato onderzoek pogingen doen om ex-rechter Sérgio Moro te overtuigen om in de politiek te stappen. De ex-minister hield tot nog toe altijd vol dat hij daar niet aan dacht, zeggende dat dit niet paste in zijn profiel, en dat hij niet in een politiek avontuur wilde duiken. Dit negatieve antwoord verloor inmiddels wat aan kracht. Volgens het weekblad Veja spreekt Moro met een beperkt groepje aanhangers over de mogelijkheid tot deelname aan de verkiezingen van 2022. In een recente meeting met leiders van de centrum-rechtse partij Podemos, die beschikt over 9 senatoren en 10 volksvertegenwoordigers, werd hij hierover gepolst. Afwijkend van zijn antwoord bij vorige gelegenheden, stond hij deze keer niet weigerachtig tegenover het idee, integendeel, vroeg tijd om na te denken en verbond er zich toe om een antwoord te geven in oktober. Volksvertegenwoordigster Renata Abreu (tevens voorzitster van Podemos): “Bij hen die tegen Bolsonaro en tegen Lula zijn, is Moro de eerste optie. Hij vertegenwoordigt het antipetisme, hij symboliseert het Lava Jato onderzoek, hij vormt de vlag van velen die teleurgesteld worden door de huidige regering”.

LulBolMor
Is Sérgio Moro de man die de “derde weg” symboliseert en de polarisatie kan doorbreken?

Moro wisselde zijn woonplaats Curitiba in tegen de staat Maryland, op 40km afstand van Washington waar hij werkt voor een Amerikaans bedrijf (Alvarez & Marsal).

Zijn naam komt weer op de proppen nadat TV-presentator Luciano Huck zijn presidentiële ambities inruilde voor een juweel op de kroon van zijn televisie carrière, met name opvolger worden van presentator Faustão in het populaire zondagnamiddag programma Domingão do Faustão. Een andere mogelijke kandidaat, João Amoêdo, voorzitter van de partij Novo, kondigde ook aan dat hij niet zal meedoen. Bij de PSDB wordt er gediscussieerd over een deelname aan de verkiezingen, een interne discussie over namen als de gouverneurs João Doria en Eduardo Leite, senator Tasso Jereissati en ex-burgemeester Arthur Virgílio.

Wat Moro betreft wordt er al gewerkt aan een pré-campagne, inclusief het ontwerp van een outdoor (reclamebord) met daarop de ex-rechter, geplaatst voor twee deuren, met de namen van zijn waarschijnlijke tegenstanders Lula en Bolsonaro, en de tekst: “Er bestaat een oplossing voor Brazilië dat een veilige uitweg verdient”.

Angst

“De president is bang”, zo schreef Rosângela Bittar deze week in de krant Estadão: “De nachtmerrie van Bolsonaro is het verlies van de komende verkiezingen en zijn immuniteit, alsmede de dreiging om te worden aangehouden”.

“Zijn krankzinnig gedrag in het openbaar is niet spontaan en verbergt geen enkel geheim. Het kan verklaard worden door een woord dat zijn machistisch gedrag niet toelaat om uit te spreken, maar zijn gedrag wel onthult, met name angst. De president is bang.

Het zelfvertrouwen, de signalen die hij uitstuurt en de indruk geven dat hij alles mag, is niet echt. We volgen zijn optreden alsof hij in de ring staat, vuur slikkend en blazend op de Braziliaanse selectie waardoor ze gedwongen werden om mee te doen aan de Copa América, een tornooi dat afgewezen werd door drie andere landen die meer verantwoordelijkheid tonen dan het onze. Het gedeeltelijk resultaat: 52 besmettingen in de eerste twee rondes.

En nu via de sociale media waarin noch de karavaan moto’s van 12.000 fanatici (in werkelijkheid veel minder, zie hoger), noch de kniebuigingen van de militairen in actieve dienst erin slagen om enige consistentie te vertonen. De dood in de ogen kijkend stapt hij in een vol vliegtuig, klaar om op te stijgen, de muzikale achtergrond verzamelend die zeker niet zal gebruikt worden voor zijn campagne, een jingle met de kreet “Genocide!”.

BolsoAviao

Bolsonaro stapte bij verrassing in een vertrekkensklaar vliegtuig op de luchthaven van Vitória, op vrijdag 11 juni. Enkele passagiers en boordcommissarissen betuigden hun steun aan de president, maar wat meer achteraan gingen er kreten op als “Weg met Bolsonaro!” en “Genocida!” . Bolsonaro liet zich niet onbetuigd en zei: “Wie roept ‘Weg met Bolsonaro” kan beter op reis gaan met een ezel”.

Zijn regering overleeft en komt verzwakt uit de strijd. Het openbaar bestuur heeft te leiden onder het destructieve beheer van de pandemie, een verhoging van de inflatie, meer werklozen, een instorting van het onderwijs en de gezondheidszorg, meer ontbossingen, meer burgerlijke ongehoorzaamheid, losbandigheid en vulgariteit.

De angst van Bolsonaro wordt echter niet veroorzaakt door de regering, wel door externe bronnen, en die kan hij niet controleren.

Het was de ex-eerste minister van Israël, Benjamin Netanyahu die de Braziliaanse president liet weten, via de Braziliaanse ambassadeur in zijn land, dat hij het risico loopt om te worden vervolgd door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. De aanklachten tegen zijn persoon betreffen misdaden tegen de mensheid, vooral genocide op de inheemse bevolking. Die klachten werden ondertekend door associaties van advocaten in mensenrechten, diverse NGO’s en, vooral door het stamhoofd Raoni Metuktire, inmiddels 91, genezen van covid-19 en van de depressie die hij kreeg na het overlijden van zijn echtgenote, vorig jaar. In Brazilië is Raoni gewoon een indiaan, maar voor internationale organisaties betekent hij veel meer, is hij het symbool voor het wereldwijde onrecht dat de bosbewoners ondergaan.

Diplomatische documenten over de aanklacht werden naar de parlementaire onderzoekscommissie gestuurd. Naar verwachting zal de commissie een eindrapport uitbrengen waarin een beschuldigende vinger zal uitgestoken worden naar Bolsonaro, wegens inbreuken op het recht op leven. Dit zal ongetwijfeld een versterking zijn, institutioneel bevestigd door de Braziliaanse wetgevende macht, voor een analyse door het tribunaal van Den Haag.

En dat is het spook dat de voorheen onbevreesde Bolsonaro achtervolgt. Het is zijn nachtmerrie om de verkiezingen, zijn immuniteit en zijn vrijheid te verliezen.

Bij dit internationale risico kan hij ook niet meer rekenen op de steun van zijn voormalige beschermheer Donald Trump. Netanyahu werd eveneens gewipt. Perplex moet hij toezien hoe zijn geintjes plots bovenaan in de agenda staan van de G7, van het vaccin tegen covid-19 tot het milieu, kwesties van leven of dood, dit om nog maar te zwijgen over het paradoxale gevoel dat hij aan China bezorgde. Hij kan enkel nog terecht bij Putin in Rusland.

Een van de moeilijkheden is dat de kleine tegenslagen, die vroeger deel uitmaakten van het repertoire van Bolsonaro, hun effectiviteit verloren, gezien de ernst van de problemen die ze veroorzaken. Om weer enig effect te krijgen, zou men die binnenstebuiten en ondersteboven moeten keren.

Niettegenstaande staat hij intern niet zo zwak. Hij controleert de Kamer en dat is goud waard. Hij maakt zelfs misbruik van de procureur-generaal van de republiek. Dat zijn troeven die hem toelaten om de leiders van de instellingen door de achterhoede te laten controleren, inclusief de gerechtelijke voorwaarden om aan de macht te blijven, en om aan alles te ontsnappen. Blijft inmiddels wel het risico van het eindrapport van de CPIPandemia, waarin de oppositie een stevige meerderheid heeft. De getuigenissen en bewijzen die daar tot nog toe verzameld werden, zullen een proces in Den Haag verstevigen.

Esticar a corda

De journaliste van de Estadão zegt niets over het het Braziliaanse leger in haar stukje. Nochtans wordt de president ook vanuit die hoek stevig gesteund, zoals u al kon lezen in de vorige wekelijkse samenvatting van BRNieuws.

BolsoMattos
V.l.n.r.: President Jair Bolsonaro gedurende een audiëntie met Péricles Aurelio L. de Queiroz en Luiz Carlos Gomes Mattos, ministers van het ‘Superior Tribunal Militar’.

Generaal Luis Carlos Gomes Mattos was 16 toen hij naar de cadettenschool trok in 1064, het jaar dat de militairen ingrepen en een dictatuur vestigden in Brazilië. Vandaag is hij 73 en is hij (sinds maart van dit jaar) de voorzitter van het militaire hoogste gerechtshof, het STM (Superior Tribunal Militar). Hij werd geïnterviewd door het weekblad Veja die dat publiceerden op hun gele pagina’s. Hij zei er onder meer dat er geen gevaar bestaat voor institutionele achteruitgang, en dat de oppositie te ver gaat met het aanspannen van het koord (esticar a corda). Mattos heeft twee belangrijke missies, zo zegt hij: ten eerste een zetel veroveren in de Nationale Raad voor het Gerecht, en ten tweede: ernaar streven om de ‘rancune’ die volgens hem nog steeds bestaat tegen de militairen, weg te werken.

De ex-commandant van de staat Amazonas observeert met belangstelling de politieke scene. Hij ziet er geen enkele overdrijving in dat actieve militairen in de regering stappen, integendeel. Volgens Mattos zijn militairen correcte professionals, bekwaam en eerlijk waardoor zij geloofwaardig en vertrouwenswaardig overkomen. In het interview verdedigt hij collega e ex-zorgminister Eduardo Pazuello, brengt hij lof aan president Bolsonaro – “President Bolsonaro is een democraat die de taal van het volk spreekt, maar nooit met het voornemen om de structuur te ondermijnen, de instellingen te breken of om een staatsgreep te plegen” -, en zegt dat de stelling van een grondwettelijke achteruitgang gebruikt wordt door mensen die in werkelijkheid geen enkel respect vertonen voor de democratie. Hij heeft dan ook forse kritiek op de manier waarop de oppositie tewerk gaat.

Zijn uitspraak “Não tenho dúvida de que estão esticando demais a corda” (ik twijfel er niet aan dat de koord te hard wordt aangespannen) is mogelijk niet als een bedreiging bedoeld aan het adres van de tegenstanders van Bolsonaro, maar zo komt het wel over. Op de vraag wat hij daar precies mee bedoelt, luidt het antwoord: “Een ingreep buiten de grenzen van de grondwet. Ik twijfel er niet aan dat men pogingen doet om te zien hoe ver men kan gaan. Ik ben er zeker van dat wij al veel hebben verdragen. Wij kwamen uit de militaire regeringen (de dictatuur) met de grootste institutionele geloofwaardigheid. Waarom? Omdat wij zorgden voor oplossingen en de weinige middelen waar we over beschikten niet wegsluisden. En dat is een waarheid die velen niet graag horen omdat, ondanks alles wat men zegt over de militairen – “autoritair, dictator” -, gingen we door en zullen we blijven doorgaan met het volbrengen van onze missie”.

Bronnen: Veja – Jornalistas Livres – Estadão – UOL Noticias – G1

Foto's: Alan Santos - Marcos Corrêa - Isac Nóbrega/PR - Foto's Públicas - Ricardo Stuckert - Fernando Crispim/Amazonia Real - Jefferson Rudy - Pedro França/Agência Senado - Wikimedia Commons - Twitter