BolsoAras

Het welbekende Lava Jato onderzoek, opgestart in 2016, bereikte een kritiek punt. Leden van het hoogste gerechtshof STF (Supremo Tribunal Federal), en van het parlement, omcirkelen de onderzoekers en procureur-generaal Augusto Aras (foto boven, naast Bolsonaro) zegt dat de tijd van het “Lavajatisme” voorbij is. Er hangt een crisis in de lucht.

Sinds het opstarten van de Lava Jato operaties in 2014, het grootste anti-corruptie onderzoek in de Braziliaanse geschiedenis, leek de kracht ervan onoverwinnelijk. De onderzoeken spraken tot de verbeelding van João Modaal, haalden krantenkoppen in gans de wereld en hielpen tot de lancering van het fenomeen Bolsonaro. Maar het tij keerde. De taskforces worden bedreigd, nota bene met de steun van de president. De cirkels rond de openbare aanklagers worden aangehaald, en de normen die eerder ongekende arrestaties van politici en zakenlui mogelijk maakten, worden bedreigd door verschillende fronten waaronder het openbaar ministerie van de republiek (PGR – Procuradoria-Geral da República), het STF en het parlement.

Dit alles werd duidelijk na de uitspraken van procureur-generaal Aras die donderdag tijdens een videomeeting met advocaten en juristen verklaarde dat de tijd gekomen was om de werkwijzes te wijzigen om een einde te maken aan het ‘lavajatisme’. Hij zei dat de taskforce van Curitiba meer gegevens opsloeg dan het ganse systeem van het Ministério Público Federal: “Het ganse openbare ministerie sloeg in zijn systeem 40 terabytes op. De taskforce van Curitiba sloeg 350 terabytes op en beschikt over de persoonlijke gegevens van 38.000 mensen. Niemand weet hoe die gekozen werden, of wat de criteria waren”. Aras zegt dit op een moment dat hij krachtiger begint op te treden tegen de Lava Jato werkgroepen. Onlangs stuurde hij zijn nummer twee naar Curitiba om alle documenten op te vragen. Dat stuitte op verzet maar Aras kreeg de steun van STF-voorzitter Dias Toffoli die bepaalde dat de documenten moesten worden vrijgegeven.

Sérgio Moro, de bekendste Lava Jato rechter: “Ik heb geen weet van ongeoorloofde geheimen in het kader van het Lava Jato onderzoek. Integendeel, de operatie was altijd transparant en de beslissingen werden bevestigd door de rechtbanken van tweede aanleg, en ook door hogere instanties zoals het STJ (Superior Tribunal de Justiça) en het STF”, zo wierp hij tegen.

“Beweren dat er een pak geheimen verborgen zitten in de dozen met het werk van de openbare aanklagers, is niet waar, net zo min als dat er duizenden documenten ergens verborgen werden”, zo staat te lezen in een nota, uitgegeven door de werkgroep.

Er bestaat geen juridische consensus over het thema van uitwisseling van gegevens, die voor het welzijn van de instituten moeten worden geanalyseerd door controleorganen. Het succes en de afmetingen van het Lava Jato onderzoek zorgden voor de noodzaak om vragen te stellen over de onafhankelijkheid van de aanklagers, gegarandeerd door de grondwet, en een gecentraliseerde controle door het PGR in Brasília, waardoor er al wrijvingen ontstonden onder de voorgangster van Augusto Aras. De oprechtheid van de verklaringen van de huidige leiding tegen het Lava Jato team vormt een ongekende stap tegen de operatie, ondanks eerdere pogingen. De werkgroep weerstond zelfs de aanval van hackers die de onderlinge communicatie tussen de leden en rechter Moro publiek maakte.

“Er is een intense beweging gaande om het Lava Jato onderzoek te beëindigen en om alle publieke actoren die verantwoordelijk zijn voor het succes van deze operatie te diskwalificeren. We kunnen deze absurde omkering niet toestaan ​​die bedoeld is om al degenen die door Lava Jato zijn veroordeeld vrij te spreken en tegelijkertijd degenen die verantwoordelijk zijn voor het bestaan ​​van deze operatie te veroordelen”, zo verklaarde senator Oriovisto Guimarães (Podemos).

Leden van het parlement die voorstander zijn van het onderzoek, zijn bezorgd. Zij namen deel aan de videoconferentie met Aras en lieten horen dat ze niet tevreden zijn met de houding van de procureur-generaal. Ze stelden vragen waarop Aras antwoordde dat hij bewijzen had van onregelmatigheden in het gebruik van de verzamelde gegevens. Senator Alessandro Vieira (Cidadania): “De manifestaties en acties van het PGR gaan in tegen de strijd tegen corruptie, verzwakken de geloofwaardigheid van het PGR en vormen het onderwerp van kritiek door een deel van de senatoren”.

Een dag na de verklaringen van Aras, werd Sérgio Moro, het belangrijkste Lava Jato symbool, het doelwit van minister Dias Toffoli die ervoor pleitte om de quarantaine van zes maanden op te trekken tot acht jaar voor ex-rechters die in de politiek willen stappen. Dat is rechtstreeks in het belang van president Bolsonaro die Aras benoemde tot procureur-generaal, ondanks dat hem andere namen aanbevolen werden. De president ziet Sérgio Moro als de grootste bedreiging voor zijn herverkiezing in 2022. Bolsonaro beseft ook dat de stopzetting van het Lava Jato onderzoek in het voordeel speelt van politici uit het centrum, waaronder velen die reeds onderzocht werden en reeds veroordeeld. De centrumpartijen zijn van groot belang voor de president die hun stemmen nodig heeft in het parlement. De grootste nachtmerrie van de Bolsonaro clan is het ‘rachadinha’ schandaal waarin zijn zoon Flávio betrokken is, een schandaal dat zijn oorsprong vindt in het Lava Jato onderzoek. Moro nam zijn onstal net op het moment dat Bolsonaro zich wilde mengen in het beleid van de federale politie in Rio de Janeiro. De afbraak van het Lava Jato onderzoek is goed voor het lulisme, het bolsonarisme en voor de centrumpartijen, maar ook voor alle kaderleden, zakenlui en aannemers van wie de bedrijven zwaar getroffen werden.

De verklaringen van Aras versterkten het idee om een parlementair Lava Jato onderzoek op te starten. In dat licht is er al een verzoek van volksvertegenwoordiger Andre Figueiredo (PDT), gesteund door de PT, dat wijst op tekenen van “fraude in de procedures, misdaad, administratieve belangenbehartiging en misbruik van gezag”. Het verzoek, voorzien van 176 handtekeningen, tot de oprichting van een onderzoekscommissie werd reeds voorgelezen in de Kamer. Het gaat reeds om de tweede poging tot oprichting van een dergelijke commissie. De eerste, in 2018, werd een mislukking.

In de loop van de tijd moest de operatie verschillende obstakels overwinnen. Het Hooggerechtshof heeft de rechtspraak over de arrestatie in tweede aanleg gewijzigd, wat de voormalige president Lula ten goede kwam. Het wetsvoorstel in het Congres dat tot doel heeft de regel te herstellen, vormde een vlag van Sérgio Moro en de parlementairen pro-Lava Jato. De kansen dat het voorstel het haalt, worden met de dag kleiner. En er bestaan andere risico’s. Op verzoek van de advocaten-lulisten moet het tweede panel van het STF weldra oordelen over de verdenking dat Moro fout handelde in de veroordeling van ex-president Lula, in het proces van het triplex-appartement in Guarujá. Procureur Deltan Dallagnol, een bekend lid van de taskforce in Curitiba, wordt geconfronteerd met diverse disciplinaire procedures bij de Nationale Raad van Justitie. Drie daarvan worden beoordeeld op 18 augustus.

De uitspraken van Aras, wiens naam genoemd wordt voor een benoeming bij het STF in november, wanner decaan Celso de Mello met verplicht pensioen gaat, zorgden voor misnoegdheid bij verschillende stromingen binnen het openbaar ministerie die vinden dat de “functionele onafhankelijkheid” beledigd werd. Voor het PGR is er geen sprake van “vermindering in de strijd tegen corruptie door het corrigeren van de te volgen richtingen”: “Het lavajatisme moet vervangen worden door een natuurlijke, welgekende en traditionele strijd tegen corruptie”, zo zei de procureur-generaal. En dat is net het probleem. Het land kan de traditie verderzetten die van kracht was tot 2014, toen miljonairs en politici niet gearresteerd werden en achter tralies vlogen. De corruptie heeft historische wortels en is al eeuwenlang ingebakken in de Braziliaanse samenleving, met een vertraging van de ontwikkeling als gevolg, en een vergroting van de ellende. De Braziliaanse maatschappij zag in het Lava Jato onderzoek net het tegengestelde van de vroegere aanpak.

De ironie van het verhaal wil dat Bolsonaro zich liet meeslepen door het ‘lavajatisme’ om aan de macht te komen. Eenmaal aangekomen in het presidentiële paleis, slaagde hij erin om aan de touwtjes te trekken van de controleorganen en om te onderhandelen met de andere machten om de strijd tegen de corruptie af te zwakken. De strijd tegen witteboordencriminaliteit kan eronder lijden, en de traditionele jacht op patrimonium door de elite, kan weer hervat worden, ten nadele van een land dat achterop blijft lopen.

Bron

Foto: Isac Nóbrega - PR