BolsoLove

Voor politieke waarnemers bestaat er geen twijfel meer over dat de president stilaan tot het besef kwam dat hij zijn regering moest redden van de ondergang. Bolsonaro hield zijn ideologische vleugel in bedwang, laat zich de wet spellen door de militairen in de regering, en probeert zich te verzoenen met het hooggerechtshof STF en met het parlement.

De rol van “Jairzinho paz e amor” doet terugdenken aan “Lula paz e amor”, een strategie die destijds uitgevonden werd door de marketing van de ex-president opdat hij zou aanvaard worden door zijn tegenstanders bij de elite en in de ondernemerswereld, iets wat wonderwel lukte.

De nieuwe strategie van Bolsonaro omvat een agenda van inhuldigingen en de transformatie van het sociale programma Bolsa Família in het eigen merk “Renda Brasil”. Paulo Guedes, minister van Economie, kondigde reeds aan dat het nieuwe programma verder zal gaan, de uitkeringen zal verhogen en ook informele arbeiders zal begunstigen.

De wijziging komt er na verschillende tegenslagen: de arrestatie van ex-adviseur (van zijn zoon Flávio) Fabrício Queiroz, onderzoeken van het hooggerechtshof waarbij de familie van de president het doelwit vormt. Daarnaast is er nog de pandemie en een economische crisis met verstrekkende gevolgen. Al deze tegenvallers versterken pro-democratische bewegingen, zoals “Stop Bolsonaro” die actief was in 60 Braziliaanse steden, 26 verschillende landen en de sociale netwerken mobiliseerde. Dit alles leidde ertoe dat Brazilië plots een andere president leerde kennen.

Geconfronteerd met alsmaar meer donkere wolken boven zijn regering, valt hij de pers niet meer aan, neemt niet meer deel aan manifestaties waar opgeroepen wordt tot anti-democratische acties, zoekt hij naar harmonie met het STF (het federale hooggerechtshof) en het parlement, en toonde hij zelfs medeleven met de slachtoffers van de covid-19 pandemie in een bizarre live op Facebook met de voorzitter van Embratur (officieel agentschap voor toerisme) als accordeonist.

De cirkel sluit zich met diverse onderzoeken die de president, zijn familie en werknemers als doelwit hebben: het verspreiden van nepnieuws, anti-democratische handelingen en inmenging bij de federale politie. De radicalen die rondliepen op het plein van de drie machten (Praça dos Três Poderes) in Brasília en de sluiting van het STF en het parlement predikten, werden opgepakt. Het genadeschot werd echter gevormd door de aanhouding van Fabrício Queiroz, een decennia lange vriend des huizes van de Bolsonaro’s en voormalige raadgever van zoon Flávio. Die wordt ervan beschuldigd door het openbaar ministerie van Rio de Janeiro om een ‘rachadinha’ systeem  (waarbij ambtenaren of adviseurs een deel van hun vergoeding teruggeven aan het raadslid dat hen het baantje bezorgde) te hebben geleid toen hij destijds provincieraadslid was. Het schandaal, waarbij leden van milities zouden betrokken zijn, bracht de crisis tot binnen de muren van het Palácio do Planalto. Dit alles werd een zware opdoffer voor de president, zo niet de zwaarste sinds het begin van zijn regering.

Om zijn clan te beschermen en zijn mandaat niet te verliezen, wijzigde Bolsonaro zijn strategie. Er kwam een einde aan de dagelijkse ontmoetingen met de aanhangers, voor het hekje van zijn residentie Palácio do Alvorada, die telkens weer eindigden met een nieuwe kleine crisis. Het stopzetten van die ontmoetingen werd hem ingefluisterd door de militairen. Die vleugel verhief de stem en ging zich meer moeien met het dagelijkse bestuur. De ideologische kern, nauw aanleunend bij de zonen van de president, verloor aan belang. Een voorbeeld hiervan was de keuze van de nieuwe Onderwijsminister die technisch georiënteerd was i.p.v. ideologisch zoals zijn voorganger, ook al werd het een rampzalige benoeming van een voormalige marinier die knoeide met zijn CV en zijn ambt niet eens kon beginnen.

Een ander voorbeeld bestaat uit de opgevoerde druk om twee ideologische ministers te ontslaan die erg veel schade veroorzaakten in de relaties met investeerders en zakenpartners, met name Ernesto Araújo (BZ) en Ricardo Salles (Milieu). Het is de bedoeling om de druk van de strafrechtelijke vervolgingen te minderen, een positieve agenda voor te leggen en uit te pakken met gerealiseerde projecten, inauguraties in samenspraak met politieke bondgenoten en afgevaardigden van de centrumpartijen. Een lijst van 30 snelwegen, viaducten, verharde straten en herstelde bruggen wordt opgemaakt door de minister van Infrastructuur, Tarcísio Freitas. De officiële inhuldiging van een deel van de omleiding van de Rio São Francisco, vorige week vrijdag, maakt al deel uit van dat schema.

Dit alles doet terugdenken aan het meest delicate moment van de regering Lula, te midden van het ‘mensalão’ schandaal. Lula stond toen met de rug tegen de muur en zag zijn populariteit afnemen door het eerste grote schandaal van zijn regering. Hij zette toen fors in op het sociale programma Bolsa Família en riep het PAC-programma in het leven (Programa de Aceleração do Crescimento) dat probeerde om een reeks infrastructuurwerken te beëindigen met een triomfantelijke toespraak en een ontwikkelingsimago. Als resultaat kwamen er honderden stopgezette werken, een reeks opgebouwde schulden en meer corruptie, zoals inmiddels welbekend. Toch wist Lula zijn populariteit te herstellen en gebruikte het PAC om Dilma Rousseff, de opvolgster van zijn keuze aan de macht te helpen.

Renda Brasil, het nieuwe sociale programma van Bolsonaro en zijn economische goeroe Paulo Guedes, is eveneens gebaseerd op de toenmalige steunpilaar van Lula. De weg werd reeds aangegeven door de financiële noodhulp tijdens de pandemie, de ‘auxílio emergencial’ van R$ 600/maand. De uitkering werd net verlengd met 2 maanden omdat de president, uiteraard, zich heel goed bewust is van het politieke potentieel, en nu zijn eigen “Bolsa Família” in het leven wil roepen. Het programma kan een socialer imago opleveren voor de regering, inclusief een (noodzakelijke) verhoging van zijn populariteit in de noordelijke en noordoostelijke regio’s van Brazilië waar de PT nog steeds erg populair is.

Bolsonaro werd ertoe gedwongen om zichzelf opnieuw uit te vinden. Zijn anti-corruptie imago ging naar de haaien nadat hij Sérgio Moro liet vallen, en nadat alles erop wijst dat hij zich daadwerkelijk wilde moeien met de federale politie om zijn eigen familie en vrienden te beschermen, en om zijn vijanden te laten vervolgen. Dit werd deze week gevolgd door een poging om de structuur van het Lava Jato onderzoek te ontmantelen, door middel van acties van de procureur-generaal van de republiek die het onderzoek naar zich toe wilde trekken. Een en ander was bedoeld om zijn radicale basis te mobiliseren, maar had ook een boemerang effect middels de opvoering van andere onderzoeken die op hem betrekking hebben. De bevindingen van het nepnieuws onderzoek zullen nu gedeeld worden met het kiestribunaal waar ze gebruikt kunnen worden om in te gaan op de verzoeken om het duo Bolsonaro – Mourão (vicepresident) af te zetten wegens het vermeende gebruik van illegale propaganda via de sociale netwerken in 2018. En dat vormt een bedreiging die voorheen niet bestond. De president werd zich bewust van de mogelijke gevolgen van zijn confronterende houding.

De escalatie van de crisis zorgde ervoor dat Bolsonaro verplicht werd om naar harmonie te zoeken, tegen zijn eigen aard in. Zijn ganse carrière is gebaseerd op aanvallen en polarisatie. Nooit eerder overwoog hij om een verzoenende rol te spelen en probeerde ook niet om voor alle Brazilianen te regeren, ongeacht de politieke opties. Wil dat zeggen dat het vanaf nu anders wordt? Politieke wetenschapper Carlos Pereira zegt hierover: “Het ging bij hem voornamelijk om bluf. De instituten zijn stevig en er bestaan geen risico’s. Dat wil niet zeggen dat hij het niet meer zal proberen. Maar willen is nog niet kunnen. Indien hij volhardt, zal hij verliezen. Het huidige scenario is niet positief voor de regering, en het kan allemaal nog veel erger worden”.

Bron

Foto: Marcos Corrêa - PR