Wie is er echt aan de macht in Brazilië?

STF-Plenario

Van de drie machten vormt het opperste gerechtshof “Supremo Tribunal Federal”, kortweg het STF, een clubje magistraten dat zonder enige overdrijving tot de machtigste groep mensen behoort van Brazilië. Hun voornaamste bezigheden bestaan erin om te oordelen of de wetten en de activiteiten van de regeerders passen in de grondwet. Het hof en de 11 ministers komen regelmatig aan bod bij Brazilië Nieuws, en het kan geen kwaad een woordje uitleg te geven over deze waardigheidsbekleders die, omhuld in een klassieke zwarte toga, het laatste woord hebben in belangrijke discussies. Wie leeft, woont en werkt in Brazilië, of de gebeurtenissen op een of andere manier regelmatig volgt, kan dit stukje overslaan.
Het STF is de hoogste instantie van de gerechtelijke macht, en is samengesteld uit 11 ministers. Deze ministers worden aangeduid door de president van de republiek die een keuze maakt tussen burgers, ouder dan 35 jaar en met een “notável saber jurídico” (opmerkelijke juridische kennis), zo staat in de grondwet. De keuze van de president moet goedgekeurd worden door de Senaat, met een meerderheid van (minstens) 41 van de 81 senatoren.

De voorzitter van het respectabele hof mag dat ambt gedurende twee jaar uitoefenen. Het interne reglement van het STF bepaalt dat hun voorzitter verkozen wordt door de elf ministers, maar het tribunaal ontwikkelde een traditie waarbij telkens de minister gekozen wordt die het langst deel uitmaakt van de ploeg, en die nog niet eerder in de voorzitterstoel zat.

Het is wettelijk bepaald dat het salaris van de ministers als limiet beschouwd wordt voor alle andere ambtenaren in de publieke sector, zowel op federaal niveau als in de deelstaten en in de gemeentes. Bruto bedrag van dat salaris is R$ 39.293,32 (aan de koers van vandaag € 8.930,00). Daarnaast hebben de ministers recht op het zogenaamde “abono de permanência”, een ‘extraatje’ voor personen die reeds op pensioen konden gaan, maar nog steeds actief zijn. In ruil krijgen zij het bedrag dat anders zou ingehouden worden op hun salaris als sociale bijdrage. De ministers die genieten van deze “abono de permanência” hebben een bruto inkomen van R$ 43.615,58 (€ 9.912,00).
Nadat een minister benoemd werd, kan hij aanblijven tot dat hij/zij 75 wordt, de leeftijd dat men verplicht op pensioen moet, een regel die geldt voor eender welke overheidsambtenaar.

Celso de Mello is de eerste in het huidige team die deze limiet zal bereiken in november van volgend jaar. Hij is momenteel de oudste in dienst, de decaan. President Jair Bolsonaro zal nog een tweede minister moeten aanduiden voor het STF aangezien ook Marco Aurélio Mello met pensioen gaat, in juni 2021.

De zittingen van het hof vinden traditioneel plaats op woensdag en donderdag. De volgorde van een stemming volgt het criterium van de datum van de intrede in het hof: eerst stemt de minister die het laatst het hof vervoegde; de decaan is de voorlaatste en de voorzitter de laatste.

Alexandre de Moraes

De-Moraes-A

Benoemd door Michel Temer (2017)
Leeftijd: 50
Verplicht pensioen: december 2043
Salaris: R$ 39.293,32

Alexandre de Moraes is de ‘nieuwkomer’ in het illustere gezelschap. Hij was minister van justitie in de regering Michel Temer, en secretaris voor de publieke veiligheid in São Paulo, onder gouverneur Geraldo Alckmin. Moraes werd aangeduid door de huidige voorzitter Dias Toffoli, als rapporteur in het onderzoek naar aanvallen op-, en fake news over de ministers van het STF.

Edson Fachin

Fachin-E

Benoemd door Dilma Rousseff (2015)
Leeftijd: 61
Verplicht pensioen: februari 2033
Salaris: R$ 39.293,32

Deze minister is de huidige rapporteur van de Lava Jato processen in het tribunaal. Hij nam deze taak over van Teori Zavascki nadat deze omkwam in een vliegtuigongeluk, in februari 2017. Bij zijn aanduiding was er veel kritiek omdat hij beschouwd werd als een progressieve figuur, nauw verbonden met sociale bewegingen en met de arbeiderspartij PT. Desalniettemin stemde hij tegen de verzoeken van de advocaten van ex-president Lula die niet akkoord gingen met diens veroordeling en opsluiting n.a.v. het Lava Jato onderzoek. Voorheen werkte Fachin als advocaat en professor.

Luís Roberto Barroso

Barroso-LR

Benoemd door Dilma Rousseff (2013)
Leeftijd: 61
Verplicht pensioen: maart 2033
Salaris: R$ 39.293,32

Minister Barroso was de rapporteur in het proces dat een einde maakte aan de parlementaire onschendbaarheid voor federale volksvertegenwoordigers en senatoren. Hierdoor zullen zij enkel beoordeeld worden door het STF in criminele acties, voor eender welke misdaad, gepleegd tijdens de uitoefening van hun ambt en die gerelateerd zijn aan hun parlementaire functie.

Wat de strafrechtelijke thema’s betreft, was hij het vrijwel altijd eens met de posities, ingenomen door de leiders in het Lava Jato onderzoek.

Barroso werkte voor zijn intrede in het hof als advocaat.

Rosa Weber

Weber-R

Benoemd door Dilma Rousseff (2011)
Leeftijd: 70
Verplicht pensioen: oktober 2023
Salaris: R$ 43.615,58

Rosa Weber is, naast haar zetel in het STF, ook voorzitster van het kiestribunaal (TSE) en leidde in die hoedanigheid de verkiezingen van 2018. Zij kreeg te maken met fake news berichten over de veiligheid van de elektronische stembussen, en was ook voorzitster in het proces dat moest oordelen over de kandidatuur van ex-president Lula. De PT-leider delfde het onderspit in dat proces.

Rosa Weber was de derde vrouwelijke minister die een zetel bekwam in het hof. De eerste was Ellen Gracie die lid was van het STF van 2000 tot 2011. Gracie werd benoemd door de voormalige president Fernando Henrique Cardoso.

Voorheen was zij een van de ministers in het arbeidstribunaal TST (Tribunal Superior do Trabalho).

Luiz Fux

Fux-L

Benoemd door Dilma Rousseff (2011)
Leeftijd: 66
Verplicht pensioen: april 2028
Salaris: R$ 43.615,58

Fux was rechter en ‘desembargador’ (rechter in 2de instantie) in de rechtbank van Rio de Janeiro, en bezette een zetel in de voorlaatste gerechtelijke instantie STJ (Superior Tribunal de Justiça) vooraleer hij benoemd werd voor het STF.
Deze minister was de rapporteur van het proces dat oordeelde over de woonvergoedingen voor rechters en leden van het openbaar ministerie in het ganse land. Door zijn beslissing (in 2014) werd deze vergoeding goedgekeurd voor alle leden van deze categorie. Dat oordeel herzag hij aan het einde van vorig jaar, na de goedkeuring van de loonsverhoging voor de rechters van het STF, met verstrekkende gevolgen voor alle rechters & procureurs in Brazilië. Een definitief oordeel door het ganse hof kwam er vooralsnog niet.

Cármen Lúcia

Lucia-C

Benoemd door Luiz Inácio Lula da Silva (2006)
Leeftijd: 65
Verplicht pensioen: april 2029
Salaris: R$ 43.615,58

Cármen Lúcia was de tweede vrouw die haar intrede deed in het hof. Zij was de voorzitster van 2016 tot 2018, verantwoordelijk voor de homologatie van het gerechtelijk akkoord met het bedrijf Odebrecht (Lava Jato), na het overlijden van haar collega Teori Zavascki, de toenmalige rapporteur in deze zaak.

Voor haar intrede in het hof gaf zij lessen over grondwettelijke rechten aan de PUC-MG (katholieke universiteit van Minas Gerais), en was procureur in dezelfde deelstaat.

Ricardo Lewandowski

Lewandowski-R

Benoemd door Luiz Inácio Lula da Silva (2006)
Leeftijd: 71
Verplicht pensioen: mei 2023
Salaris: R$ 43.615,58

Ricardo Lewandowski zal de geschiedenis ingaan als de minister die de finale processen omtrent de afzetting van Dilma Rousseff (PT) begeleidde, en toestond dat het proces in twee delen opgesplitst werd: een voor het verlies van het mandaat, het tweede m.b.t. het verbod op het uitoefenen van een publieke functie.

De minister was voorheen rechter en ‘desembargador’ bij het gerecht in São Paulo.

Gilmar Mendes

Mendes-G

Benoemd door Fernando Henrique Cardoso (2002)
Leeftijd: 63
Verplicht pensioen: december 2030
Salaris: R$ 43.615,58

Als toenmalige voorzitter van het kiestribunaal TSE was Gilmar Mendes verantwoordelijk in de sessies van dat hof dat moest oordelen over de geldigheid van de verkiezing van Dilma Rousseff en haar toenmalige vicepresident, Michel Temer. In juni 2017, met 4 stemmen tegen drie, werden beiden vrijgesproken van onregelmatigheden in de verkiezingen, zoals het gebruik van gelden via ‘caixa dois’, afkomstig van aannemers, betrokken in het Lava Jato schandaal. Mendes was een van de vier stemmers die de vrijspraak bekrachtigden.

Voorheen was deze minister een lid van de AGU (Advocacia Geral da União).

Mendes kreeg erg veel kritiek te verwerken van de bevolking omdat hij altijd posities innam die de rechten van beklaagden verdedigde. Tussen 2002 en 2017 werd hij acht keer het doelwit van een verzoek tot ‘impeachment’, waarvan geen enkele aanvaard werd.

Marco Aurélio Mello

Aurelio-Mello-M

Benoemd door Fernando Collor (1990)
Leeftijd: 73
Verplicht pensioen: juli 2021
Salaris: R$ 43.615,58

Marco Aurélio Mello is op een na de minister die het langst deel uitmaakt van het hof. Momenteel is hij de rapporteur die drie acties behandelt m.b.t. de mogelijkheid om iemand op te sluiten na een oordeel in tweede instantie (zoals het geval bij ex-president Lula, e.v.a.). De minister dringt erop aan sinds december 2017 dat deze acties zouden behandeld worden door het voltallige hof.

Hij bereikt zijn verplichte pensioenleeftijd in 2021 en zal hierdoor de tweede rechter zijn die zijn zetel vrijgeeft voor een nieuw lid, uitgekozen door president Bolsonaro.

Celso de Mello

De-Mello-C

Benoemd door José Sarney (1989)
Leeftijd: 73
Verplicht pensioen: november 2020
Salaris: R$ 43.615,58

Celso de Mello is de ‘senior’ van het STF, de minister die het langst in dienst is. Voorheen werkte hij in het openbaar ministerie van São Paulo, van 1970 tot 1989 toen hij aangeduid werd voor dit hof. Hij was voorzitter van het hof van 1997 tot 1999. In november van volgend jaar gaat hij met pensioen, en zal vervangen worden door iemand die aangeduid wordt door president Bolsonaro.

Recentelijk was hij de rapporteur in acties die ertoe leidden dat homofobie als een misdaad geclassificeerd wordt. Zijn houding in deze zaak werd door collega’s Luís Roberto Barroso en Cármen Lúcia als ‘historisch’ bestempeld.

Dias Toffoli

Toffoli-D

Benoemd door Luiz Inácio Lula da Silva (2009)
Leeftijd: 51
Verplicht pensioen: november 2042
Salaris: R$ 39.293,32

Toffoli werd voorzitter van het hof in september van vorig jaar, en verdedigde toen “meer harmonie tussen de drie machten en voorzichtigheid van de rechtelijke macht”. Hij wilde zelfs een ‘pact’ afsluiten tussen de drie machten, maar dat akkoord kwam niet tot stand.

Toffoli was voorheen de chef van het AGU (Advocacia Geral da União) onder de regering van ex-president Lula die hem ook aanduidde voor deze functie.

De aanduidingen door presidenten van diverse politieke strekkingen garanderen niet altijd een oordeel in die zin. De dames en heren van het hof komen uitvoerig aan bod in het nieuws, zowel in dagbladen als in andere media. Sessies van het hof worden live uitgezonden op de televisie, met alle gevolgen van dien, inclusief scenes waarbij de ene minister hard uithaalt naar de andere. Beslissingen, uitspraken en stemmen van de respectievelijke ministers worden uitvoerig gebruikt in de sterk gepolariseerde Braziliaanse maatschappij, niet in het minst via de sociale media. Complottheorieën over de dood van minister Teori Zavascki en het ontslag van Joaquim Barbosa doen nog steeds de ronde, ingekleurd door ongekende maar altijd politiek geïnspireerde bronnen. Het kleine vliegtuig waarin Zavascki om het leven kwam, zou gesaboteerd zijn. Joaquim Barbosa zou ontslag genomen hebben wegens doodsbedreigingen. Mogelijk? Onmogelijk?

De omschrijving van dit online krantje zegt: “Brazilië houdt niet op te verbazen, zowel tijdens vette- als in magere jaren. Lees mee en blijf op de hoogte van de gebeurtenissen”.

“Mogelijk” is een aanvaardbaar begrip als het om Brazilië gaat. Zeven van de elf ministers werden aangeduid onder een PT-regime. Maar het is duidelijk dat dit geen garantie vormt voor links-Brazilië, noch andersom. Verkozen president Bolsonaro krijgt enorm veel aandacht, zowel in binnen- als buitenland, maar ook dat is geen garantie voor rechts-Brazilië.

Zal het STF garant staan voor de broodnodige democratie? De toekomst zal het uitwijzen.

Foto's: Rosinei Coutinho/Fellipe Sampaio/Carlos Moura/Nelson Jr. - SCO - STF

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s