Honderd dagen en evenveel nachten

Jair-Hamilton

De wissel in het presidentiële paleis op 1 januari l.l. bracht een ontelbaar aantal nieuwe personages in het spel, en veel pogingen tot een politieke ommezwaai. Woensdag 10 april zal Jair Bolsonaro zijn honderdste dag aanvatten als leider van een rechtse regering, een van de meest markante en turbulente transities in de recente democratische geschiedenis van Brazilië. De ontstane controverses, in het leven geroepen door de betrokkenen, brachten heel wat moeilijkheden mee voor de uitvoerende macht. Politieke waarnemers berekenden het aantal crisissen op 28 met een totale duur van 40 dagen. Dit alles slorpte flink wat tijd en energie op, twee elementen die beter gebruikt worden om andere en meer dringende problemen op te lossen.

Dit is een gemiddelde van twee crisissen per week, en dat zonder de mogelijke val van minister van opvoeding Ricardo Vélez Rodrigues, vandaag al dan niet te bevestigen. In dat geval wordt dit de tweede afdanking: Rodrigues werd al voorafgegaan door Gustavo Bebianno, van het “Secretaria Geral da Presidência”. Hij kwam ten val door de heibel omtrent het inzetten van stromannen (en vrouwen) voor de PSL (de partij van Bolsonaro), tijdens de jongste verkiezingen.

De crisissen zijn altijd intiem verbonden aan groepen binnenin de regering, verdeeld in technisch-economische groepen, met aan het hoofd minister voor economie Paulo Guedes, en minister van justitie, de voormalige rechter Sérgio Moro, de militairen en ook enkele folkloristische figuren, gelinkt aan een conservatieve cultuur. De eerste controversie kwam van Damares Alves, minister van vrouwen, familie en mensenrechten. Drie dagen na de officiële inhuldiging van de nieuwe president verklaarde zij uitgelaten dat “er een nieuw tijdperk aangebroken was, en dat jongens vanaf nu in het blauw zullen gekleed gaan, en de meisjes in het roze”. Haar lichtjes idiote euforie werd meteen verspreid via de sociale media en de minister haastte zich om te zeggen dat het om een “metafoor” ging.

In hetzelfde team: Ernesto Araújo (buitenlandse zaken), Ricardo Vélez (opvoeding) en Ricardo Salles (milieu). Gemeenschappelijk is hun goeroe, de oerconservatieve astroloog, schrijver, filosoof, criticus en journalist Olavo de Carvalho die vanuit zijn ivoren toren in Richmond (USA) een straffe rechtse wind laat waaien in Brazilië en een open oorlog voert met de militairen binnen de regering.

Het is niet uitgesloten dat Bolsonaro dergelijke verklaringen stimuleerde vanaf zijn eerste toespraken als president: “Laten we het volk verenigen, onze families herwaarderen, de godsdiensten respecteren en onze christelijke en joodse waardes, onze weerstand tonen tegenover de genderideologie en onze conservatieve waardes verdedigen”. Specialisten menen dat de president nog altijd in de greep is van zijn eigen kiespropaganda, en dat hij, in tegenstelling met zijn verklaringen tijdens de inauguratie, de verdeeldheid stimuleert om zijn eigen beheer te verstevigen. Niemand uit de eerder vermelde groepen slaagt er blijkbaar in om de president in bescherming te nemen. Ze kibbelen onder elkaar voor de macht, maar het is duidelijk dat Bolsonaro onafhankelijk is, in zoverre dat hij zich niet laat beïnvloeden door dergelijke conflicten. Hij denkt met zijn eigen hoofd maar niemand weet goed hoe dit zal eindigen. Er bestaat een zeker wantrouwen, en dat levert onzekerheid op voor de toekomst.

Olavetes

Een van de grootste spanningen binnen de regering bestaat tussen de militairen en de zogenaamde “Olavetes”, volgelingen van de eerder vermelde goeroe, Olavo de Carvalho. In Washington, ergens in het midden van de maand maart, gaf hij af op vicepresident Hamilton Mourão: “Een burger die geen recht heeft op de elementaire mensenrechten is absoluut impotent. In die situatie verkeert onze president. Hij kan zich niet gerechtelijk verdedigen wanneer misdaden aan hem toegeschreven worden. Het is verschrikkelijk wat men met hem uithaalt. Dat is een dictatuur, onderdrukking, een man alleen die zich niet kan verdedigen tegen zij die hem omringen, of tegen de media. Deze conceptie, genaamd Hamilton Mourão, is de conceptie van een staatsgreep. Waar dit toe zal leiden weet ik niet, ik ben niet in Brasília (de Braziliaanse hoofdstad). Maar het is erg, heel erg. Ik hou mijn hart vast, niet voor mezelf, maar voor Brazilië”, aldus Olavo de Carvalho. De militairen nemen nota van de aanvallen van de filosoof maar hechten er geen belang aan. Indien er al enige betekenis kan gegeven worden aan de woorden van Carvalho, dan kan dat samengevat worden als “wantrouwen tussen beide groepen”.

Het gebrek aan wederzijds vertrouwen en de conflicten tussen de belangen van beide groepen vormen bezwarende problemen voor het gebrek aan gevoeligheid van de regering voor meer dringende onderwerpen. Er bestond een zekere verwachting dat de militairen en de economisten zouden zorgen voor oplossingen. De regering zou meer steun moeten verlenen aan Paulo Guedes, gezien het belang van de hervorming van de sociale zekerheid en de pensioenen, in het voordeel van de economische stabiliteit van het land. De manier waarop Guedes het zelf maar moest uitzoeken in het parlement, aangevallen door een oppositie die er enkel maar op uit is om de regering te kraken, niet om de economie van het land weer op het juiste spoor te zetten, zegt genoeg. De president werd een brandweerman, moet dergelijke brandjes blussen i.p.v. een broodnodige strategie te ontwikkelen. Conflicten zoals die met de minister van onderwijs, hinderen de vooruitgang, gestuwd door de politiek. Wanneer die politiek van de regering in het parlement geraakt, wordt het allemaal nog wat erger.

José Nelto, leider van de partij Podemos in de Kamer, vindt dat “de eerste drie maanden van de regering bol staan van goede voornemens, maar wat echt van tel is, zijn de verwezenlijkingen van die voornemens. Het Braziliaanse volk heeft zijn buik vol van goede voornemens”, aldus Nelto.

Zijn partij zal zich, net als de andere partijen, deze week verenigen met de president om de dialoog tussen de regering en het parlement te bevorderen. Het ligt in de bedoeling om de president erop te wijzen dat er moet geregeerd worden, en om een economische en sociale agenda voor te leggen aan de bevolking om hun situatie te verbeteren.

De zonen

Temidden van al die crisissen treden de drie oudste zonen van de president, Flávio, Eduardo en Carlos niet op als brandweerlui, maar eerder als brandstichters. Anderzijds vormen zij de ankers voor de meest trouwe kiezers van hun vader die zich vastklampen aan hun keuze, gemaakt in het begin van de verkiezingscampagne van vorig jaar. Bolsonaro krijgt erg veel kritiek, maar hij neemt heel zeker geen afstand van zijn achterban, zijn basis. De drie zonen helpen hem hierbij, ook al zijn ze zelf actief op het politieke vlak en zou het beter zijn dat hun vader, de president, vanaf het moment dat hij zijn ambt aanvaardde, enkel regeert voor alle Brazilianen, zonder gehinderd te worden door een zoveelste tweet die meer schade berokkent dan oplossingen brengt.

De vicepresident

Hamilton Mourão blijft de president steunen, ondanks dat hij soms laat blijken dat zijn meningen hier en daar tegengesteld zijn. Ook hij ging naar de eerder vermelde Brazil Conference in Harvard en zei er dat Bolsonaro “erg veel kritiek te slikken krijgt, en zelden begrepen wordt”: “Voor Bolsonaro betekent de vormgeving van de toekomst zoveel als een kunst van de regering. Zijn visie is klaar en duidelijk: hij werkt voor de toekomstige generaties en niet voor de volgende lichting kiezers. Hij is ervan overtuigd dat op 1 januari 2023, wanneer hij het land zal overdragen aan een opvolger, Brazilië rond is met de nodige hervormingen om dan vooruit te blikken naar een toekomst die onze manifeste bestemming is”.

Mourão is er ook van overtuigd dat de Brazilianen recht hebben op de vier vrijheden, destijds uitgesproken door Franklin D. Roosevelt in 1941: vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van vrees. Hij wees er ook op dat de politieke klasse werkt met de logica van de 19de eeuw, met name dat een groot deel van de beslissingen van de regering deel uitmaken van de grondwet: “Het Supremo Tribunal Federal oordeelt over alles, van een veiligheidsspeld tot een raket”.

Anderzijds geeft hij toe dat de vergissingen van de regering op de nek terecht komen van de militairen: “De strijdkrachten zijn niet aan de macht. Twee militairen werden verkozen. President Bolsonaro maakt al dertig jaren geen deel meer uit van het leger. Hij is meer politicus dan militair. Er zitten militairen in de regering, maar allemaal van de reserve, op non-actief. Maar als de regering de bal misslaat, teveel fouten maakt, hun beloftes niet inlossen, dan zal de rekening aan de militairen gepresenteerd worden. Vandaar onze extreme bezorgdheid”.

Gisteren minimaliseerde hij de uitslag van een nieuwe peiling van Datafolha die een sterke val uitwees van de populariteitsgraad van Bolsonaro bij de bevolking: “De regering beschikt niet over een toverstaf. Ik zie deze daling als iets natuurlijks. De maatschappij is erg gespannen en het volk roept om veranderingen”.

De peiling wees uit dat 30% van de Brazilianen het beheer van Jair Bolsonaro slecht tot heel slecht vinden, dit terwijl Dilma Rousseff, Lula, Fernando Henrique Cardoso, Itamar Franco en Fernando Collor respectievelijk 7, 10, 16, 11 en 19% scoorden in een vergelijkbare periode aan het begin van hun mandaat. Het deel dat de regering als uitstekend beschouwt, bedraagt 32%; als normaal 33%. De reactie van de president op de peiling: “Ik ga geen tijd verspillen door commentaar te geven op een Datafolha-peiling”.

Doelstellingen (aangekondigd op 23 januari)

De krant Folha weet te melden dat 46% van die doelstellingen nog altijd in de fase van implantatie verkeert, en dat 20% niet zal gehaald worden op de honderdste dag van de regering. Voor enkele van die nog niet gehaalde doelstellingen ontbreekt hooguit een handtekening onder een decreet om realiteit te worden. Andere zullen zeker nog een tijd aanslepen, zoals het programma van alfabetisering, vallende onder het ministerie van opvoeding, een ministerie dat niet uit de startblokken geraakt. Weer anderen zijn afhankelijk van het parlement zoals de formele onafhankelijkheid van de centrale bank. De reductie van de Mercosul-tarieven is nog in onderhandeling met Paraguay, Uruguai en Argentinië. Dit laatste zal zeker nog aanslepen tot het einde van dit jaar.

Wel gerealiseerd: het project anti-misdaadmaatregelen, een project dat de goedkeuring nodig heeft van het parlement, versoepeling van wapenbezit, het decreet dat fraudes in de sociale zekerheid moet oplossen.

De echte prioriteit, de hervorming van de sociale zekerheid en pensioenen, werd niet ingesloten in de doelstellingen. De economische ploeg van de regering verwacht een uiteindelijke goedkeuring ergens in de maand juli, maar iedereen beseft dat dit niet zonder slag of stoot zal gebeuren.

Nu donderdag 11 april organiseert de president een speciaal evenement in het Palácio do Planalto om een balans te tonen van de lijst objectieven. O.m. de dertiende maand voor de steuntrekkers van de Bolsa Família zal er officieel aangekondigd worden.

De lijst

[-]= niet behaald – [+] = behaald – [#] in uitvoering

1. Stimuleren van de familiale landbouwcultuur [+]
2. 13de maand voor de steuntrekkers van het programma Bolsa Família [#]
3. Een modernisering van de beurs voor atleten [#]
4. Inplanting van een testeenheid voor de techniek van ontzouten van water [#]
5. Een nieuw programma wetenschap in de scholen [-]
6. Een nationaal plan voor de waterveiligheid (droogtes, overstromingen e.d.) [#]
7. De strijd tegen fraudes bij de sociale zekerheid en pensioenen [+]
8. Schrappen van 21.000 overheidsbanen met commissie (niet benoemd) [+]
9. De bevordering van de het proces tot insluiting van de internationale economie [-]
10. Koppeling van vergunningen voor overheidsopdrachten aan administratieve efficiëntiemaatregelen [+]
11. Sine aberto: een soort Tinder om contacten tussen werkgevers en zoekers naar een baan te bevorderen [+]
12. Alfabetisering programma [#]
13. Privatiseringen in de sector transport [+]
14. Decreet om het wapenbezit te vereenvoudigen [+]
15. Project anti-misdaad wet [+]
16. Ondersteuning van de operatie Lava Jato [+]
17. Verbetering van het systeem om het milieu te recupereren – omkeren boetes [#]
18. Nationaal plan ter bestrijding van afval in de oceaan [+]
19. Veiling van de overschot van verlieslatende concessies [#]
20. Nationale campagne voor de strijd tegen zelfmoord en zelfverminking bij kinderen, adolescenten en jongeren [#]
21. Regularisering van delen van de wet insluiting (minder validen e.d.) [#]
22. Opvoeding aan huis [#]
23. Verlaging van de Mercosul tarieven [-]
24. Verwijdering van Brazilië uit het Mercosul paspoort en vervanging door het Braziliaanse zegel [#]
25. Meer toezicht op ziektes en een verhoging van vaccinale acties [#]
26. Bevordering van het toerisme en het potentialiseren van investeringen in Brazilië [#]
27. Een herstructurering van de EBC (Empresa Brasileira de Comunicação), het officiële persagentschap [-]
28. Rationalisering en modernisering van ministeriële structuren en processen [-]
29. Regels en criteria voor het bezetten van vertrouwensposities in de federale overheid [+]
30. Een programma “Een voor allen, en allen voor een!” voor ethiek en burgerschap [#]
31. Oprichting van een anticorruptiecomité in de federale overheid [#]
32. Invoering van een anticorruptiesysteem bij de federale uitvoerende macht [-]
33. Elektronisch onthaal voor debiteuren van federale agentschappen [+]
34. Onafhankelijkheid van de Centrale Bank [-]
35. Criteria voor de leiding van de federale banken [-]

Honderd dagen (en nachten) regering is minder dan 7% van een volle ambtstermijn van 4 jaren. Een echt oordeel kan pas opgemaakt worden na de afloop van het mandaat, op 1 januari 2023, áls de kapitein het zo lang volhoudt. Indien het ritme van de crisissen niet vermindert, zou dat aantal kunnen oplopen tot meer 100/jaar. Minder twitteren en meer regeren lijkt aangewezen.

Bronnen: Correio Braziliense, Folha de São Paulo, Estadão, Jornal Estado de Minas, Revista Fórum

Foto: Marcos Corrêa - PR

2 reacties op ‘Honderd dagen en evenveel nachten

    1. Olavo de Carvalho is een extreemrechtse figuur die vindt dat de (ex) militairen in de regering niet ver genoeg gaan, te gematigd zijn. Dit geldt, volgens hem, vooral voor Augusto Heleno, chef van de institutionele veiligheid, en Hamilton Mourão, vicepresident. Olavo haalde eerder dit jaar al hard uit tegen de houding van de militairen m.b.t. het ontslag van deputado Jean Wyllys (van de linkse PSOL) omdat die, naar eigen zeggen, doodsbedreigingen ontving. Mourão reageerde door te zeggen dat “het bedreigen van een volksvertegenwoordiger een gevaar betekent voor de democratie”. Daarnaast meent Olavo dat de militairen een verkeerde stelling innemen tegenover de vrijgave van het gebruik van de lanceerbasis Alcântara (Maranhão) voor de Amerikanen (de militairen waren geen voorstanders, maar uiteindelijk kwam het toch tot een akkoord tussen Bolsonaro en de Amerikaanse president Trump, met beperkingen). Ook de geplande verhuis van de Braziliaanse ambassade naar Jeruzalem veoorzaakte onenigheid: de militairen waren voorzichtig en wezen op eventuele gevolgen, Olavo was voorstander. Ook dit gaat niet door, er komt nu enkel een kantoor in Jeruzalem, een soort verlenging van de ambassade in Tel Aviv, met commerciële doeleinden. Olavo was ook heel erg geïrriteerd met de uitspraak van Mourão die op diens kritieken reageerde door te zeggen: “Wie hecht er nu belang aan de opinies van Olavo?”

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s