André Singer: democratie in gevaar

Singer

André Singer (60), politiek wetenschapper en journalist, was van 2003 tot 2007 rechtstreeks betrokken met de regering Lula, als woordvoerder en secretaris van de pers van de president. Singer is professor bij het departement politieke wetenschappen van de USP (universiteit van São Paulo) en de auteur van het boek “O Lulismo em Crise: Um Quebra-Cabeça do Período Dilma (2011-2016), dit jaar uitgegeven door Companhie das Letras. Singer stond een interview toe aan het internetportaal UOL. Hierbij een vertaalde samenvatting.

Over Bolsonaro

Een van de karakteristieken van zijn kandidatuur en zijn stemmers toont aan dat er een overtuiging bestaat dat het lulisme (in het kort: Lula’s pragmatische aanpak waardoor hij zijn linkse idealen wist te verzoenen met de bestaande orde – meer over het lulisme hier) de verkiezingen niet mag winnen, en als het toch wint, dat het dan Brazilië niet mag regeren. Hierdoor wordt de basisovereenkomst van de democratie, achter de grondwet van 1988, verbroken. M.a.w. zij zouden het lulisme het liefst van al illegaal verklaren.

Het lulisme is geen manier van regeren, het is een praktisch programma, een strategie om Brazilië te veranderen binnen de bestaande orde die geen flauw idee had dat Lula ging winnen in 2002. Maar het leverde wel resultaten op. Het klopt dat hij genoot van een goede economische conjunctuur, extreem goed zelfs tot in 2011. Het feit dat dit veranderde ten nadele van Dilma Rousseff, is iets wat in mijn boek behandeld wordt.

Bolsonaro is heel zeker een vertegenwoordiger van het anti-lulismo, hij is er de spreekbuis van. Andere sectoren neigen soms ook naar die kant, maar wie dit echt transformeerde tot een programma is Bolsonaro, en de groep die hem steunt.

Over Lula

De strategie van de PT en Lula om zijn kandidatuur vol te houden is een risico. Het zou voorzichtiger zijn om een plaatsvervanger aan te duiden die stilaan bekendheid kon vergaren, met Lula’s steun. Kan zijn strategie lukken? Ja, dat kan. De peilingen geven tot nog toe aan dat hij het meeste stemmen zou krijgen. Na een kleine terugval, na zijn arrestatie, stabiliseerde zich dit rond 30% en dat is erg veel in de huidige omstandigheden. Zelfs Geraldo Alckmin (PSDB) gaf dit onlangs toe, en hij is een ervaren politicus. Ik zeg niet dat ik akkoord ben met de huidige strategie, maar er bestaan argumenten om te zeggen dat ze correct is.

Over het lulisme

In het verleden ging het om “getulismo” en het lulisme kan daar mee vergeleken worden. Het is geen uniek fenomeen. Ik noemde het lulisme omdat het Lula was die het programma op deze manier tot werkelijkheid maakte, identificerend met zijn persoon. Zijn charisma kan hij niet overdragen, maar wel de mogelijkheid om stemmen over te brengen.

Over de toekomst van het lulisme

Het zal moeilijk zijn voor Lula om zijn kandidatuur te behouden, deel te nemen aan de verkiezingen en verkozen te worden. Indien hij er toch zou in lukken, dan zal hij geconfronteerd worden met een gewijzigde economische situatie. Bovendien is de huidige polarisatie erg groot, en dat belemmert een poging tot verandering zonder confrontaties. Volgens mij heeft de ondernemerswereld zich verenigd tegen het project Lula, in feite meer tegen het project van Dilma. Maar er bestaat een vereniging en de dialoog met die wereld zal veel moeilijker zijn dan destijds in 2003. Ook op internationaal vlak groeide de polarisatie. Daarnaast heeft de economische crisis ervoor gezorgd dat er ingrijpende maatregelen moesten genomen worden, zoals het bevriezen van de uitgaves. Hierdoor zullen er geen projecten kunnen gelanceerd worden zoals in 2003. En dat heeft zware gevolgen voor de sociale zorgen. Indien er geen ommekeer komt, dan zal de SUS (publieke gezondheidszorg) vroeg of laat opgedoekt worden.

Over mogelijke alternatieven

Het is normaal in een democratie dat er competitie bestaat, met kans op overwinning. In dat geval zal er zeker geprobeerd worden om het lulisme te kopiëren, gebaseerd op feiten: met name het belang van Lula en zijn zorg voor de lagere sociale klasses. Henrique Meireles (MDB), ex-minister van financiën en nu kandidaat als president, bereidde een programma voor dat goed zou kunnen functioneren, mits de groeicijfers 4% zouden bereiken. Zijn verhaal: Dilma Rousseff kelderde de economie, ik heb dit gerecupereerd en daarom ben ik nu kandidaat. Fernando Henrique Cardoso (PSDB) was kandidaat in naam van het plan Real. Dat zijn geen slechte motieven, maar de economie groeit niet aan de verwachte snelheid, integendeel. Waarschijnlijk bestaan er ook alternatieven voor het lulisme.

Over Lula’s populariteit

Lula blijft 30% halen van de stemintenties omdat hij, tegenover het mislukken van het plan van Meireles, dé figuur is waar de lagere sociale klasse zijn hoop op stelt. Het is eenvoudig, de fundamentele basis van een sociaal programma als de Bolsa Família. De kiezers kijken achterom. Vooruitkijkend is het erg moeilijk en ingewikkeld om een stem te vormen. Zelfs ik kan niet voorspellen wat de toekomst inhoudt, veel minder de kiezer die andere zorgen aan zijn kop heeft i.p.v. de politieke warboel te ontrafelen. Een kijk in de achteruitkijkspiegel is makkelijker: het verleden is al een feit. De Lula-stemmers zijn zij die begunstigd werden door het lulisme, voornamelijk de lage inkomenstemmers uit het noordoosten, een regio waar het politieke bewustzijn vooral groeide door Lula, als het ware een groei naar Chinese maatstaven.

Over de publieke veiligheid

De openbare veiligheid is een belangrijk thema in deze verkiezingen. Ik weet niet goed waarom, maar ik ben ook geen specialist terzake. Hoe dan ook, de criminaliteit verhoogde sterk in de jongste twee decennia, en dat is in zekere zin een raadsel omdat het lulisme eigenlijk zorgde voor een vermindering van de armoede. En dat zou ook een vermindering van de criminaliteit moeten meebrengen. Maar er was een verhoging, niet in het minst in de grote steden van het noordoosten. We zitten dus met een veiligheidprobleem dat nog steeds groeit.

Een simpele aanpak zoals voorgesteld door kandidaat Bolsonaro verklaart ook zijn populariteit. Laten we even de grote debatten afwachten. Er zullen zeker andere voorstellen opduiken die hopelijk het probleem op een betere manier aanpakken.

Over de Braziliaanse democratie

Volgens mij wordt de democratie bedreigd op twee vlakken. Ten eerste historisch omdat er een parlementaire staatsgreep plaatsvond die de deur opende van de uitzondering. Het was geen staatsgreep van de militairen want dat zou gevolgen hebben gehad voor de burgerlijke vrijheden. Maar, hierdoor keerden de militairen terug naar de politiek. We zitten nu met een kandidaat die zijn wortels heeft in de strijdkrachten (Jair Bolsonaro) en nog eens tachtig kandidaten, verspreid in het ganse land, afkomstig van de strijdkrachten, een nooit eerder gezien fenomeen. We zagen zelf verschillende manifestaties van militaire leiders die beweren dat ze zich niet willen moeien met de huidige situatie, maar zich wel aangesproken voelen om in actie te treden. Ik hoop dat dit geen werkelijkheid wordt, maar de nieuwigheid is een feit.

Daarnaast bestaat er een escalatie van politiek geweld, zoals de schoten die gelost werden op een karavaan van de ex-president in het zuiden van het land, meer schoten in de richting van het kamp in Curitiba (waar Lula fans kampeerden), de moord op gemeenteraadslid Marielle Franco in Rio de Janeiro, en vele andere kleine gewelddadige acties in het ganse land, dingen die niet gebeurden tot 2014 of zelfs tot 2016. De democratie is er nog, maar wel onder bedreiging.

Foto: YouTube

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s